"O blog da SAGA"

Benvido ó blog da SAGA

Benvidos ó blog da Sociedade Antropolóxica Galega http://www.antropoloxiagalega.org

O último

CONFERENCIA DE ANTONIO BALBOA DENTRO DAS III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA

Vídeo coa conferencia “As cidades asolagadas. As augas e o Alén en Galicia”, a cargo  do historiador Antonio Balboa. Conferencia enmarcada nas “III Xornadas sobre Antropoloxía” celebradas pola Sociedade Antropolóxica galega en Pontevedra durante o mes de novembro de 2018.

Advertisements

CONFERENCIA DE ANTONIO REIGOSA NAS “III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA”

Vídeo coa conferencia “Os seres míticos na Mitoloxía galega”, a cargo  do mitólogo Antonio Reigosa. Conferencia enmarcada nas “III Xornadas sobre Antropoloxía” celebradas pola Sociedade Antropolóxica galega en Pontevedra durante o mes de novembro de 2018.

CONFERENCIA DE MARCIAL TENREIRO NAS “III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA)

Vídeo coa conferencia “(PALEO)ETNOGRAFÍA JURÍDICA: OLHADAS NA FRONTEIRA ENTRE O RITO E O MITO”, a cargo  do historiador Marcial Tenreiro. Conferencia enmarcada nas “III Xornadas sobre Antropoloxía” celebradas pola Sociedade Antropolóxica galega en Pontevedra durante o mes de novembro de 2018.

CONFERENCIA DE ANA RUÍZ BLANCH NAS “III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA”

Intervención de Ana Ruiz Blanch nas “III Xornadas sobre Antropoloxia” da Sociedade Antropolóxica Galega coa palestra “A Raíña Lupa: tan lejos, tan cerca. Mito, historia y memoria” o 17 de novembro de 2018 na Casa da Luz de Pontevedra.

 

CONFERENCIA DE CLODIO GONZÁLEZ NAS “III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA”

Vídeo coa conferencia “Un mito universal: serpes e dragóns. A tradición da Coca”, a cargo  do etnógrafo Clodio González Pérez. Conferencia enmarcada nas “III Xornadas sobre Antropoloxía” celebradas pola Sociedade Antropolóxica galega en Pontevedra durante o mes de novembro de 2018.

CONFERENCIA DE ANA FILGUEIRAS NAS “III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA”

Vídeo coa conferencia “Cartografía mítica: estrutura, sentido e poética do territorio da mourindade”, a cargo  da arqueóloga Ana Filgueiras. Conferencia enmarcada nas “III Xornadas sobre Antropoloxía” celebradas pola Sociedade Antropolóxica galega en Pontevedra durante o mes de novembro de 2018.

CRÓNICA DAS III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA

III Xornadas sobre Antropoloxía

A Mitoloxía galega”

Do 16 ao 18 de novembro celebráronse en Pontevedra, cun grande éxito de público, as III Xornadas sobre Antropoloxía organizadas pola Sociedade Antropolóxica Galega. Este ano, os temas tratados nas conferencias xiraban ao redor da Mitoloxía galega. O marco das xornadas foi, coma nos anos anteriores, a Casa da Luz, grazas á colaboración do Concello de Pontevedra. Tanto a apertura do ciclo como as distintas presentacións dos conferenciantes estiveron a cargo do antropólogo e presidente da SAGA, Rafael Quintía Pereira.

 

A sesión inaugural do día 16 contou coa presenza da arqueóloga e antropóloga Ana Filgueiras Rei. Na súa conferencia, “Cartografía mítica: estrutura, sentido e poética do territorio da mourindade”, expuxo a importancia de dar ao legado mitolóxico a dignidade e protagonismo que merece. Así mesmo, explicou como a toponimia é unha grande aliada para descubrir ese mosaico, fragmentado debido á perda da transmisión oral da cultura e á deturpación histórica. Este coñecemento ancestral sinala, a través da toponimia, lugares importantes para a memoria colectiva; e a arqueoloxía confirma, en moitas ocasións, como eses lugares foron considerados sagrados dende a prehistoria. Son a alma do territorio, sen esa memoria acumulada o territorio queda sen discurso. Por todo isto di que é preciso documentalo, entendelo e seguir producindo cultura nova sen abandonalo.

 

A continuación interveu o mestre, etnógrafo e historiador Clodio González Pérez coa disertación: “Un mito universal: serpes e dragóns. A tradición da Coca”. Clodio Gónzalez levou aos asistentes a unha viaxe por Europa e América a través do mito deses monstros que, nas mais antigas tradicións, eran vencidos polos deuses e, co paso do tempo e a transformación das crenzas, morrían a mans dos santos e santas cristiás. Máis tarde serían os nobres os protagonistas destas lendas, feito que deixou na heráldica unha pegada material aínda visible. En moitos relatos son nenas pequenas as que, con auga bendita, vencen ao monstro. A Coca, Cuca no Mediterráneo, Tarasca para o castelán; estendeuse por toda a cristiandade asociada a celebración do Corpo de Deus ou Corpus Christi. Tamén pasou a América e aínda se conserva en Cuba relegada ao Carnaval. Debido ao feito de que fose obrigatoria a participación dos gremios no Corpus e á importancia secular do de Mareantes en Pontevedra, nesta cidade eran os mariñeiros os que vencían á Coca na representación previa á procesión.

 

O sábado 17 abriu a xornada a investigadora Ana Ruiz Blanch coa exposición do tema: ”A Raíña Lupa: tan lejos, tan cerca. Mito, historia y memoria”. Falou da relación de Lupa coa fundación do camiño de Santiago e co mito fundacional da devandita cidade. Do mesmo xeito atopa unha analoxía coa fundación de Roma e mesmo de Portugal. Explica a correlación entre Lupa e a raíña Urraca e que as numerosas lendas sobre ela están sempre asociadas a un lugar concreto, non só en Galicia, subliña a mestura con outros mitos como as Mouras. Non se sabe moi ben se era unha deusa, unha Moura ou unha raíña realmente existente. O feito de facer de Lupa unha personaxe maliciosa podería considerarse un aviso ás mulleres que se atreveran a desafiar á autoridade eclesiástica. É un relato metafórico no que tamén se atopa unha relación entre a palabra loba e a prostitución en Roma. A pesar da connotación negativa, que por parte da Igrexa se lle deu no relato do traslado dos restos do apóstolo, Lupa sempre contou co aprecio do pobo.

 

Despois dunha pequena pausa para tomar un café e un pouco de bica, comezou a charla do profesor e escritor Marcial Tenreiro: “(Paleo)Etnografía Jurídica: Olhadas na Fronteira entre o Rito e o Mito”. Marcial expuxo exemplos documentais da importancia ancestral do marco e dos sacrificios rituais para a súa protección como, por exemplo, un documento do século XVI onde se describe o sacrificio dun semental, un texto único en Europa. Fala de sacrificios de carneiros para logo enterrar a súa cabeza a modo de delimitación, poñendo sobre ela o marco, e que destas prácticas quedan innumerables pegadas na toponimia. Existe constancia de ritos similares noutros países como en Islandia. En Francia atopamos ritos asociados á construción, tanto en vivendas coma en igrexas, nos que se empregaban vacas ou bois. En Asturias existía a crenza de que era necesario matar un animal para evitar unha morte ao estrear unha casa. Nalgúns lugares colocábanse cornos de carneiro en lugares estratéxicos das casas ou do territorio. O seguimento dunha res bovina á hora de fundar un asentamento era tamén un rito común. As pelexas de touros servían para delimitar unha fronteira, e coma presaxio dunha vitoria ou derrota. A súa importancia víase reflectida na construción das cortes para o gando (Portugal). Sinala na súa intervención o achado de bronces votivos nos que se representa a cabeza dun touro para un uso simbólico ou ritual o que nos levaría a orixe destas prácticas na Prehistoria.

 

Xa pola tarde, o investigador, escritor e cronista oficial de Mondoñedo Antonio Reigosa falou de: “Os seres míticos na Mitoloxía galega”, un tema inabarcable pola grande riqueza da nosa mitoloxía. Na súa opinión, ata hai ben pouco non había moito interese por estudala, aínda que o seu coñecemento podería dicirnos de onde vimos, quen somos e onde imos. Segundo el a mitoloxía popular é un produto da Historia e está condicionada pola época, polo poder civil ou eclesiástico e polas carencias. É o que queda dunha relixión das clases populares na que tiña moita importancia a astroloxía e tamén a xeografía, as portas ao outro mundo, o vínculo do mundo dos vivos co dos mortos, a importancia do simbolismo a súa interpretación. Conta como estas crenzas chegaron a ser vistas coma supersticións, incluso na sabedoría popular. Di que a mitoloxía mal interpretada pode ter consecuencias nefastas, isto é debido a influenza do rumor e a que o poder aproveita algúns destes elementos. A Mitoloxía reflicte unha idade de ouro, un tempo no que non hai carencias.

 

A última estivo a cargo do historiador Antonio Balboa Salgado: “As cidades asolagadas. As augas e o Alén en Galicia”. Na súa exposición falou da visión histórica que xustifica estas lendas como restos de cidades que quedaron abandonadas, a da igrexa que da as explica dun xeito moralizador e de como estas visións describen o que hai pero non explican o porqué. Tomando, en certa medida, como referencia a Irlanda que conta con múltiples lendas de cidades asolagadas, interpreta a similitude do resto de casos na Europa atlántica e, concretamente, na costa coruñesa onde se concentran en Galicia. Conta que Aristóteles fala de que os celtas están tan tolos que se mergullen no mar para loitar con el, o que considera unha mostra de irracionalidade. Algunhas investigacións sinalan estas lendas coma unha mostra do desexo de comunicarse co mar, o punto de partida a outro mundo, da auga coma fonte de rexeneración ou resurrección. A concepción da auga como lugar de paso obrigado e privilexiado ao máis alá no mundo indo europeo e celta.

 

Durante a celebración das xornadas rendeuse homenaxe a Ángel Gilberto Martínez, membro da SAGA recentemente falecido, coa presentación do vídeo: “As lendas da Pena Molexa” narradas por Ángel Gilberto Martínez”.

 

Despois de cada conferencia houbo un tempo para preguntar e debatir no que participaron algúns dos asistentes. A brillante e clara exposición dos poñentes, a súa teima pola divulgación e posta en valor do noso patrimonio inmaterial e o grande interese amosado polo numeroso público fixeron destas III Xornadas unha cita digna de ser lembrada.

 

 

O colofón a estes dous días de Mitoloxía galega foi o espectáculo que, baixo o título: “O eco das pedras”, representou Raquel Queizás no Centro Social de Cerponzóns o domingo 18. Unha escolma de contos tradicionais marabillosamente interpretados e para o que a Asociación de Veciños O Chedeiro de Cerponzóns cedeu o seu local.

 

Texto de Pilar López Vilas

Fotografías: Ana Durán Penabad e Miguel Ângelo Bieites

ÁNGEL GILBERTO MARTÍNEZ “PAPIGIL” CONTANDO AS LENDAS DA PENA MOLEXA

Hai apenas dous meses foise o noso amigo e compañeiro Ángel Gilberto Martínez Seoane, coñecido por todos co cariñoso alcume de Papgil.  Marchou unha persoa extraordinaria deixando un fondo baleiro en todos nós. Na SAGA queremos pensar que o bo de Ángel marchou ao alén a facer traballo de campo porque o aquén xa se lle quedaba pequeno e a súa ansia por saber levouno a emprender viaxe á Terra dos Benaventurados.

Este ano, nas III Xornadas sobre Antropoloxía, rendímoslle unha pequena homenaxe dedicando estes actos á súa memoria e proxectando un vídeo inédito que lle graváramos hai xa varios anos e no que Ángel nos conta dende a Pena Molexa algunhas das fermosas lendas que atesoura esta xoegrafía mítica do noso país.

Agora queremos subir este vídeo á nosa canle de youtube para manter viva a memoria do noso compañeiro.  Un pequeno xesto que,  unido ás nosas mostras de cariño nas redes sociais ou ao artigo que fixo o compañeiro Miguel Losada na web Historia de Galicia ( http://historiadegalicia.gal/2018/09/morreu-angel-gilberto-papigil-un-dos-grandes-divulgadores-do-patrimonio-galego/?fbclid=IwAR1bvUVz4uGh-nokezeH_8LhPDFEdoiabGRMgQBs48NvLifM-GMzsSPS0rQ) sirvan para manter viva a súa lembranza, porque nós non esquecemos aos nosos e moito menos se, ademais, eran bos e xenerosos como o foi Ángel Gilberto Martínez Seoane Papigil.

Agarda por nós compañeiro, alí onde esteas.

Rafa Quintía

III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA

Un ano máis a Sociedade Antropolóxica Galega ten o gusto de convidalos ás “III Xornadas sobre Antropoloxía”. Este ano o tema das xornadas xirará en torno á Mitoloxía. Así que, pensamos, é unha cita que non se poden perder todos aqueles que lles interesa a mitoloxía galega e máis tendo en conta o fondo coñecemento dos e das poñentes e as interesantes temáticas a tratar. Ademais, nesta edición, e tendo en conta a importancia da transmisión oral deste patrimonio cultural, quixemos complementar a programación das xornadas cunha sesión de narración oral a cargo de Raquel Queizás, quen presentará o seu magnífico espectáculo “O eco das pedras”.

Non queremos rematar a presentación destas xornadas sen lembrar ao noso compañeiro e amigo recentemente falecido, Angel Gilberto Martínez Seoane, coñecido por todo como “Papigil”. A el van dedicadas estas “III Xornadas sobre Antropoloxía”. Sabemos que alí onde estás seguirás con nós sempre.

O noso agradecemento a todos os participantes, ao Concello de Pontevedra por apoiar cada ano estas xornadas e á Asociación de veciños de Cerponzóns O Chedeiro pola súa colaboración na organización da actividade do domingo.

cartaz antropologia III

PROGRAMA

Venres 16:

-17:30h Apertura das xornadas

Proxección do video: “As lendas da Pena Molexa narradas por Angel Gilberto Martínez

-17:45h Conferencia de Ana Filgueira: “Cartografía mítica: estrutura, sentido e poética do territorio da mourindade”

-18:30h Conferencia de Clodio González Pérez: “Un mito universal: serpes e dragóns. a tradición da Coca

-19:15h Mesa redonda

Sábado 17:

Sesión de mañá:

-10:30h Benvida aos participantes

-11:00h Conferencia de Ana Ruiz Blanch: “A Raíña Lupa: tan lejos, tan cerca. Mito, historia y memoria.

-12:00h Pausa café

-12.30h Conferencia de Marcial Tenreiro: “(Paleo)Etnografia Jurídica: Olhadas na Fronteira entre o Rito e o Mito”

-13.30h Mesa redonda

Sesión de tarde:

-17:00h Apertura da sesión de tarde

-17:30h Conferencia de Antonio Reigosa: “Os seres míticos na Mitoloxía galega”

-18:15h Conferencia de Antonio Balboa Salgado: “As cidades asolagadas. As augas e o Alén en Galicia

-19:00h Mesa redonda e coloquio final

-19:30h Clausura das xornadas

Domingo 18:

No Centro Social de Cerponzóns

12.30h. Actividade cultural de narración de contos tradicionais en Cerponzóns:

Espectáculo de Raquel QueizásO eco das pedras

o eco das pedras

II XORNADAS DE NOVELA HISTÓRICA DE VERÍN 29 e 30 de marzo de 2019

nuevo documento de microsoft office word (2)_001

Programa previsto

nuevo documento de microsoft office word (3)_001

Miguel Losada (SAGA)

Escribir é construír. Erguer unha realidade que xurde a partires dos materiais dispoñibles -nalgures- e do esforzo de reunilos e darlles coherencia. Logo de milleiros de anos de literatura de tradición oral, a escrita permitiu ampliar a escala dos primeiros “lumes de lareira” que, co tempo, mesmo chegaron a ser radioeléctricos, catódicos; e ultimamente de plasma. Outra cousa é a calidade, intención e oportunidade desta fartura.

En calquera caso, o substantivo é o feito de que a produción e consumo de discursos é algo inevitable, unha forza moi poderosa dende calquera tempo, como os feitos demostran e o éxito da novela certifica. No caso da Historia, non son hoxe en día os manuais e o ensaio os que copan o interese por ler. Son as novelas.

Boa parte desa realidade creouna o mais que cabaleiro e menos que barón, Sir Walter Scott, cas súas novelas, a partires de finais da primeira década do 1800. Estas tiveron, e teñen, un enorme éxito mundial que acadou tamén a España e Galicia, onde circularon traducións dende ese intre, ademais de producirse obras novas e autóctonas. Entre estas Ramiro, Conde de Lucena (1823)[1] que figura como a primeira novela histórica en lingua española e El Caballero Verde[2] (1844) do escritor galego Benito Vicetto. Esta última ten sido obxecto de edición e comentario por parte do Dr. Filólogo e Historiador galego Ricardo Polín.

Tanto as obras do escocés como as outras -ó xénero literario en realidade- xurdiron do conflito entre dous modelos de relación co poder. O absolutismo e o liberalismo, liberais e conservadores, Carlistas e partidarios da Raíña Isabel, sobriña do infante D. Carlos. Detrás está tamén a tensión entre o novo modelo produtivo e económico; o industrial e o capitalista, burgués, fronte ó sistema anterior baseado no control estamental do sector primario. Romanticismo, nacionalismo e imperialismo son ademais outras perspectivas que fixeron posible, e conveniente para moitos, un novo xeito de relación social co pasado: A Novela Histórica. Esta non estivo sola naquela galerna política entre o Antigo e o “novo” Réxime. Os periodistas e os dramaturgos contribuíron tamén ó derrube dos vellos postulados de tradición feudal, autoritaria e despois absolutista. Para iso cumprían outros novos, e un deseño didáctico dos mesmos que dese cobertura ó novo sistema económico fundamentado na autonomía dos grandes emprendedores e na creación, que resultou moi literaria, dunha personaxe fundamental dende aquela: O estado nacional. Este, como toda personaxe precisaba unha biografía que deu en chamarse a Historia das nacións, dos países…

Aquela transición do XVIII ó XIX foi tamén o tempo de G.W.F. Hegel, o filósofo historicista que instalou a idea de que as sociedades son o resultado da súa Historia e, xa que logo, a fixación desta -o discurso histórico- é a ferramenta que permitiría crear estados poboados por persoas libres, sempre e cando a vontade destas e a do estado coincidan. O “proceso” histórico, sería unha manifestación transcendente orientada ó obxectivo superior da liberdade, entendida como un produto polo que, resulta “natural” pagar un prezo. Dende aquela, e con todo este contexto apenas trazado aquí, heroes, mártires e malvados; vítimas oportunistas e verdugos, entre outros moitos, poboan incontables páxinas dun fenómeno de grande importancia para comprender a natureza e xénese do mundo no que vivimos. E por iso tamén, dende aquela, tivo razón J.L. Borges cando explicou que a Historia é unha entre as ficcións[1]. Nun mundo coma este que santifica a novidade constante, que non cesa, proteica[2]. Aquilo que achega a seguridade do inmutable, do que “sempre foi así” é un valor en alza directamente proporcional á densidade de discursos entrecruzados. Historias ficticias e ficcións históricas. Historia con forma de ficción histórica e ficción travestida de Historia.

Por iso, reflexionar sobre a Novela Histórica e sobre porqué do grande interese que suscita no público, son cuestións que atinxen e interpelan directamente a calquera sociedade contemporánea. Este mes de marzo, na Biblioteca Pública Municipal de Verín, darase a oportunidade de ser partícipes e en primeira liña, desa importante parte do proceso colectivo de construción social da realidade.

Igual que na edición anterior, segue a ser certo que como afirmamos daquela: “Os e as novelistas da Historia son grandes creadores de visibilidade cultural. Existir en simbiose con seu traballo resulta de grande interese colectivo polas razóns expostas; e no caso de Galicia, unha interacción que inda pode facerse moito mais dinámica e produtiva.”

Na SAGA entendemos que Galicia e a súa cultura deben seguir presentes no miolo dos grandes debates e discursos contemporáneos. Entendemos que propiciar esta participación é un deber e unha oportunidade para que a Historia de Galicia sexa, tamén, un factor de impulso en tódolos sentidos.

[1] Borges, J.L. Ficciones. El Tema del traidor y del heroe

[2] Que pode adoptar múltiples formas.

Algunhas Imaxes da edición anterior.

33664676_1770806516330418_4689179271535525888_o

_MG_5027-1

181025 II XORNADAS NOVELA HISTORICA VERIN

 

Entrevista sobre o tema en Historia de Galicia

http://historiadegalicia.gal/2018/10/galicia-centro-da-novela-historica-mundial-de-roma-a-procura-do-santo-graal/