"O blog da SAGA"

Arquivo para Decembro, 2013

Vídeo

Imaxes da SAGA 2013

Remata este ano 2013, mais unicamente para deixar paso o seguinte ciclo. Non consideramos que sexa día nin hora para fondas cavilacións diante dunha pantalla e por iso neste derradeiro post queremos agradecer enormemente a toda a xente que fi posible que a SAGA faga todo aquilo que fai. As súas viaxes, escritos, visitas e charlas; Grazas a todos os que tiveron a ben escoitarnos, lernos e acompañarnos polos recunchos da poliédrica realidade de Galicia e o seu lugar non mundo.
Grazas a toda as persoas que abriron as súas portas e prenderon o lume, real ou figurado, das lareiras para nos. Grazas diante de todo a toda a xente que permitiu que escoitaramos o que tiñan que dicir.
Grazas compañeiros da SAGA, por da-la cheda nas encostas.

E xa imos dar a despedida,
xa imos da-la derradeira
que de hoxe antes dun ano
compre da-la recibida

xa imos dar a despedida,
xa imos da-la derradeira
verémonos cando nos vexamos
e se non é antes… até a primeiraaa!

Advertisements

CADERNO DE CAMPO Nº7. Decembro 2013

Xa está publicado o novo número do boletín informativo da SAGA: “Caderno de campo” Nº7. Decembro 2013. Desta vez vimos cargados de artigos, novas, descubrimentos e moitas cousas máis nesta edición especial de Nadal de case 50 páxinas. Aquí o tendes para consulta on line ou descarga.

LIGAZÓN

http://issuu.com/cadernodecampo/docs/caderno_de_campo_n__7._decembro_201


O PETRÓGLIFO DAS CUNCAS OU AS FERRADAS: THE YORKSHIRE CONNECTION.

Miguel Losada Secretario SAGA

No ano 2012 a SAGA notificou á Administración competente o descubrimento, en 2011 e por parte dun dos seus membros, dun ben de interese arqueolóxico sito na parroquia de Santa Baia, en Vences, Concello de Monterrei, Ourense.

Tratábase dun petróglifo que pola súa localización na zona de acceso ó monumental e inveterado coto mineiro de Arcucelos podería resultar un achádo de gran importancia.

Petróglifo de as Ferradas ou as Cuncas. Covas Rubias.Vences. Foto SAGA 2013

Petróglifo de as Ferradas ou as Cuncas. Covas Rubias.Vences. Foto SAGA 2013

En calquera caso, tratábase sen dúbida dun elemento cultural daqueles sobre os que o ordenamento xurídico estende a súa protección en sentido amplo, inda que usualmente esta non se concrete máis que de xeito parcial ou difuso, permitindo con elo a erosión dun patrimonio que agarda mellor consideración. Unha mostra do noso inmenso patrimonio pode ser vista con máis detalle no blog do colaborador da SAGA Xavier Moure.

http://onosopatrimonio.blogspot.com.es/

O caso é que no lugar de “As Cuncas” ou “As ferradas”, na beira dunha pista que en tempos foi camiño transmontano e de longo percorrido; preto da coñecida e antiga área de explotación mineira de As Covas Rubias – nunha cota algo superior e cara ó sur sobre un contraforte do Monte Meda- atopábase unha estación con petróglifos sita nun contexto amplo, rico e mal coñecido ou ignorado pola historiografía.

A parte alta do val do río Támega ven de revelarse nos últimos tempos como unha das áreas máis importantes para o coñecemento da prehistoria recente, non só de Galicia e a súa contorna galaica, mais tamén dun contexto máis amplo como veremos a seguir.

Pode que este recoñecemento fique instituído de pleno dereito ou de xeito oficial, se se quere, pola posta en marcha do “Proxecto Alto Támega” da Universidade de Vigo en colaboración con entidades e persoas asentadas na zona.

https://www.facebook.com/ProxectoAltoTamega?ref=ts&fref=ts

A participación da SAGA, entre outras, neste proxecto multidisciplinar aspira a fornecer de elementos de xuizo que permitan axudar ó mellor coñecemento da realidade cultural galega. Tamén deberá contribuír á normalización da relación entre a sociedade e o seu patrimonio, fronte ó proceso de aculturación que ven da mau da tan manida globalización.

Así, o  primeiro paso que demos foi comezar a escoitar atentamente, e de xeito critico, ás persoas da contorna para ir peneirando os elementos significativos, e comprender as circunstancias do lugar. Moitos datos teñen ido aparecendo, comezando polo nome mesmo do sitio, xa case que esquecido. “Cuncas” ou “ferradas” son sinónimos que indican concavidades, ocos na pedra nesta ocasión, que tamén son coñecidos noutras partes como “coviñas”. Na Gran bretaña, por exemplo, adoitan chamarlles ” cups” ou sexa, “cuncas” tamén. Aló considérase que as “Cupmarks” británicas son producto das culturas do período neolítico e da idade do bronce. Poden, igual que en Galicia, facer parte de conxuntos delas e/ou estar asociadas a outros deseños como os trazos concéntricos, os “cup and ring marks”.

“Cup and ring mark stone” en Dalgarven. Ayrshire, Escocia. http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Cupandring.JPG/220px-Cupandring.JPG

“Cup and ring mark stone” en Dalgarven. Ayrshire, Escocia.
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Cupandring.JPG/220px-Cupandring.JPG

Mais información sobre a o fenómeno das coviñas, cuncas ou ferradas no mundo.

http://en.wikipedia.org/wiki/Cup_and_ring_mark

No contexto inmediato desta parte do val do Támega cómpre sinalar que dun tempo a esta parte, teñen ido aparecendo ducias, literalmente, de estacións da arte rupestre galega. A meirande parte delas debidas ó esforzo de Bruno Rúa que decidiu ademais publica-los seus achados. Mais hai outros como Héctor Salgado, Diana García, X.R. Reigada, Rafa Castro, Eduardo Castro, ou Xosé Lois Lozano, ós que é xusto agradecer tamén a súa xenerosidade e bo facer. Estas iniciativas e a ubicuidade das estacións evidenciaron a riqueza que debía ter esta área.

En calquera primeira aproximación cara á comprensión dos petróglifos e, xa que logo, cara á sofisticada mente simbólica das persoas e a sociedade da que facían parte, a análise estilística dos motivos institúese nunha sorte de metodoloxía urxente. O auxiliar transfórmase así en principal fronte ó desleixo das administracións e ás dificultades de catalogación, as cales non derivan unicamente da falla de medios humanos, económicos ou doutra caste, senón da manifesta imposibilidade de catalogar e, xa que logo, de protexer aquilo que tecnicamente non se pode, pacificamente, procurar antes de que sexa destruído; nin tampouco facer visible para que as comunidades o poidan incorporar, asimilar e reciclar nos seus circuítos cotiáns.

Así, perante a falla de mellores consideracións ás que abeirarse e diante desta aguillada oficial, o nihilismo adoita se-la única argamasa das consideracións posteriores, dando por feito que “nunca” será posible entendelas en relación á sociedade que as pariu. Probablemente isto seguirá sendo certo mentres se teña por seguro que os elementos materiais das culturas son acenos substantivos delas antes que simples e meros accesorios. Na nosa opinión estes teñen este segundo significado, inda que non menor interese ou importancia.

Se o estilo e o material define dalgún xeito ás culturas, como se ten argumentando en tantas ocasións, cómpre reflexionar sobre asuntos como o seguinte:

No día de hoxe, para esta parte de Galicia ou curso alto do Támega é unha realidade o feito de que a abundancia en emprazamentos é inversamente proporcional ó coñecemento e nivel de protección que se ten sobre eles. Cónstanos que noutras partes do país tamén acontece o mesmo, tal como evidenciaremos a non tardar. Mais cónstanos tamén outra cousa ó respecto, como é que a tipoloxía de todos estes do parágrafo anterior non é única nin característica da cultura galega, o cal, na nosa opinión, lonxe de diminuír a súa importancia contribúe a engrandecela como fenómeno amplo, ancestral e milenario.

En efecto, na SAGA, grazas á axuda imprescindible e insustituible dos seus colaboradores, atopamos que dende o punto de vista estilístico o petróglifo “das Ferradas”, ou “das Cuncas” ten os seus parentes máis achegados non so nos da propia cunca do Támega, senón naqueles do pais de Yorkshire, especialmente nas zonas de   North  e West Yorkshire e as súas bisbarras, onde destaca a estes efectos o petróglifo coñecido como a arbore da vida, The tree of live stone, segundo os locais.

Imaxe deste petróglifo e interesante post, no blog de Andregoto Galíndez. http://arqueotoponimia.blogspot.com.es/2013_04_01_archive.html

Os petróglifos de Yorshire e máis aló.

http://ukra.jalbum.net/brac/England/Yorkshire/index.html

Xulguen vostedes mesmos non só en relación á dita “árbore” mais tamén segundo a feitura dos de toda a contorna do norte de Yorkshire, onde as coviñas e deseños galaicos son, estilisticamente, tamén, signo de identidade aló.

Puxémonos en contacto co noso colega e colaborador Graeme Chappell, coñecedor experto daqueles petróglifos das Illas, sinalado contribuidor do British Art Rock Colection, BRAC, e autor dun prestixioso blog. Literalmente a súa resposta foi que “Each rock art site is unique – with its arrangement of carvings.(…) But it also looks so familiar that it would not be ‘out of place’ here in the UK. Nos tamén pensamos que calquera deles non estaría fóra de lugar tanto aló coma acó.

Blog de Graeme Chappell

http://rockartuk.wordpress.com/2013/12/02/a-winter-get-away-covas-rubias/

O BRAC

http://ukra.jalbum.net/brac/About%20BRAC/BRAC%20Contributors/index.html#

Mr. Chappell confirmounos algo que tamén acontece con outras manifestacións culturais galegas. Ó igual que no caso de moitos dos castros do noroeste da Península Iberica, por exemplo, o petróglifo atopado en Vences, parroquia de Santa Baia, encaixaría perfectamente naquela paisaxe británica. Chappell colocou un dos nosos videos no seu blog. Thank you Graeme.  A este respecto pode consultarse, ademais, a serie de video post sobre as grandes cidades galegas da prehistoria que temos encetado no noso blog e que tamén expresa a mesma idea de equivalencias materiais. https://sociedadeantropoloxicagalega.wordpress.com/2013/11/10/viaxe-da-saga-a-cidade-dos-homes-fortes-os-acenos-galaicos-do-castro-gales-de-trer-ceiri/

Algo semellante pode dicirse do caso dos torques “galegos” do British Museum, levados aló ou feitos dentro da mesma “atmosfera” cultural, pois.

Torques galaicos do British Museum Foto SAGA 2013.

Torques galaicos do British Museum Foto SAGA 2013.

O mesmo acontece en moitos outros casos, como teñen demostrado investigadores como X. A. Gavilanes pola parte norte da provincia de ourense, X. Moure cos seus achados nos Ancares (Campa do Barreiro en Cervantes, Lugo e outros) ou o excepcional achádego de Rafael Castro tamén no Támega, na beira do importante camiño cara outro couto mineiro de gran importancia como é o de Vilardecervos, no concello de Vilardevós, Ourense. Trátase dun monolito que seica estivo ergueito nas proximidades desta verea e que posúe un elegante petróglifo na súa parte distal.

Monolito con petróglifo. Pozo do Demo. Verín. Debuxo Rafa Castro 2013.

Monolito con petróglifo. Pozo do Demo. Verín. Debuxo Rafa Castro 2013.

Desta peza  dunhas tres toneladas, descuberta por este senlleiro colaborador da SAGA, falaremos noutra ocasión con máis deteñemento, xa que así o merece. Estén atentos se lles interesa o tema ó noso boletín Cadernos de Campo nº4/2013.

Chegado a este punto cómpre lembrar que, históricamente, os Brigantes foron o pobo que habitou as terras do país de Yorkshire, logo dunha mítica ou épica – cada quen que pense o que queira, ou lle conveña – viaxe dende Galicia.

Petróglifo de a Granxa foto X. A. Gavilanes 2012

Petróglifo de a Granxa foto X. A. Gavilanes 2012

Petróglifo de Casar de Nino. Foto X. A

Petróglifo de Casar de Nino. Foto X. A

Petróglifo Lameira-Sta.Cruz. Foto X. Gavilanes 2012

Petróglifo Lameira-Sta.Cruz. Foto X. Gavilanes 2012

Petróglifo de O Couso. Foto X. A Gavilanes 2012.

Petróglifo de Bouzas Foto X. A Gavilanes 2012.

Petróglifo de Casar de Nino II. foto X. A. Gavilanes 2012

Petróglifo da Ansuíña I.(Atopado  por un xubilado que pasaba uns días nun balneario.Canda este atopou outros doce mais) . Foto X. A. Gavilanes 2012

Petróglifo de O Pombal. Foto X. Gavilanes 2012

Petróglifo de O Pombal. Foto X. Gavilanes 2012

Petróglifo das Pereiras. Foto X. Gavilanes 2012

Petróglifo das Pereiras. Foto X. Gavilanes 2012

Petróglifo das Pereiras. Foto X. Gavilanes 2012

Petróglifo das Pereiras. Foto X. Gavilanes 2012

Pedrafita Couso. Foto SAGA 2012

Pedrafita Couso. Foto SAGA 2012

Petróglifo sobre parafita. Vilar de Perdizes. Foto SAGA 2012.

Petróglifo sobre parafita. Vilar de Perdizes. Foto SAGA 2012.

Petróglifo parcialemente destruido. Pozo do Demo,. Verín. Foto SAGA 2013

Petróglifo parcialemente destruido. Pozo do Demo,. Verín. Foto SAGA 2013

Convidámolos pois, a botarlle unha ollada ó catálogo do BRAC e a compara-lo estilo dos petróglifos como os da etiqueta Snowden-Car Otley, dentro da pestana North Yorshire, neste link.

http://ukra.jalbum.net/brac/England/Yorkshire/North%20Yorkshire/Snowden%20Carr%20-Otley/index.html