"O blog da SAGA"

3. ACTIVIDADES

Conferencia da compañeira Ana Durán

O vindeiro sábado 14 de maio ás 19h no Centro Sociocomunitario de Mañón (O Barqueiro) a compañeira da SAGA Ana Durán Penabad impartirá a conferencia “As lendas do Cristo de Mouraz”. Unha actividade organizada polo Concello de Mañón.


A compañeira Lidia Mariño nas X Jornadas Galego-Portuguesas.

Un ano máis a SAGA colabora na organización das Jornadas Galego-Portuguesas que se celebran en Pitões das Júnias os días 7 e 8 de maio. Nesta edición participa a nosa compañeira Lidia Mariño coa conferencia “Quen é a Vella? Tralas pegadas da Gran Deusa primixenia”. Toda a información e o programa aquí: http://despertadoteusono.blogspot.com/


Crónica das V Xornadas de Antropoloxía da SAGA

V Xornadas sobre Antropoloxía da Saga:

“O mal: Terror sobrenatural, violencia e pobreza”

Duras, tanto como necesarias, foron estas V Xornadas de Antropoloxía da Sociedade Antropolóxica Galega. Pero… Que é o mal? Como se manifesta? Somos quen de recoñecelo? A estas e outras moitas preguntas intentouse responder a través de seis diferentes miradas. Seis conferencias da man de expertos nas distintas materias.
Tiveron lugar no espazo Nemonon do 5 ao 7 de novembro, e contaron coa colaboración da Concellería de Cultura e Patrimonio do Concello de Pontevedra. A apertura do ciclo e as diferentes presentacións estiveron a cargo do antropólogo e presidente da SAGA, Rafael Quintía Pereira.

Ás 18h do venres comezou esta edición dando paso á conferencia do Padre José Criado, titulada “O concepto do mal dende o Cristianismo”. José Criado exerce como párroco do Santuario de O Corpiño onde, entre as súas responsabilidades, e a petición do bispado de Lugo, se atopa a de realizar exorcismos. Como representante da Igrexa Católica, efectúa unha distinción entre tentación, ferramenta do maligno para afastarnos de Deus, e posesión, a entrada do demo no corpo. Fronte a tentación do mal estaría a virtude, a forza para manterse fieis a Deus. Sinala que o salmo utilizado no rito bautismal inclúe un pequeno exorcismo, coa finalidade de eliminar o pecado orixinal co que, segundo as crenzas católicas, nacemos todos. Explica que este acto non significa que o neno, ou nena, estean posuídos. Recalca que dende a visión da Igrexa Católica existe unha clara dicotomía entre o ben e o mal; para esta non hai lugar á subxectividade á hora de definir os conceptos, que considera antagónicos.

A segunda intervención do día foi a do antropólogo, doutor en Ciencias Políticas e Socioloxía e en Ciencias das Relixións, José Luis Cardero López. Por motivos de saúde, a súa exposición foi online. Como na primeira, a visión do sobrenatural é o eixe central da súa exposición. Refire como, a raíz dunha imprudencia divina ou humana, se produce a separación entre o ben e o mal. Este acto divisorio dos dous elementos, unidos nun principio, constitúe un relato común a moitas das culturas. Dende a época dos cazadores-recolledores, onde os fenómenos alleos ao mundo humano eran atribuídos á mesma Terra (o medio físico), pasando pola Nai Terra e posteriormente á Deusa Nai; explica as diferenzas entre o numinoso, o sagrado e o relixioso, sinalando a importancia do concepto de Divindades do terror sobrenatural. Fala, por exemplo, da Nai Terra como un ente cruel, dadora de vida e tamén de morte; fronte a Deusa Nai, máis próxima a nós.

O sábado, ás 10 da mañá, deu comezo a segunda das Xornadas da man de Montse Fajardo. Esta escritora e periodista, licenciada en Ciencias Políticas e da Administración, Máster en Dereito das Administracións e Institucións Públicas, é técnica de Memoria Histórica na Deputación de Pontevedra e especialista en temas de Xénero. O título da súa intervención, “A represión sobre as mulleres como forma de terror”, xa anunciaba a dureza da exposición. Inevitablemente crúa, debido aos feitos relatados por Montse, estivo centrada na represión franquista, especialmente na producida sobre as mulleres. Fala da complicidade da Igrexa na imposición do terror, “a Igrexa foi o mal”, da instigación ás violacións e o sometemento das mulleres por parte da cúpula golpista. Relata brevemente a historia de vida de varias galegas, represaliadas brutalmente polas súas ideas políticas ou por ter sido solidarias cos perseguidos. Sen embargo, considera preciso centrarse nas que quedaron, nas que, obrigadas a convivir co represor, non se someteron as directrices do franquismo para a muller e soportaron décadas de terror. Encerradas, violadas, torturadas, rapadas, marcadas con tatuaxes, humilladas ante o escarnio público de moitas maneiras; en moitos casos como obxecto e instrumento de tortura para exercer o mal sobre os seus compañeiros de vida. Destaca como, fronte ao castigo recibido polos homes debido ás ideas políticas, a maioría das mulleres constaban como castigadas polos seus “pecados”. Este feito tivo para moitas, entre outras consecuencias, a de non poder acollerse á Lei de Amnistía e permanecer encarceradas moito máis tempo.

Interveu a continuación Rocío Ovalle; premiada periodista, profesora de escritura na USC, especialista en coordinación de equipos e actual coordinadora da Delegación da Cruz Vermella en Santiago de Compostela. Na súa poñencia, “Proyecciones que transforman. El bien institucional, el bien colectivo y el bien individual, entre el idealismo y la coherencia.”, empeza destacando como, na sociedade, as fronteiras entre o ben e o mal son máis ben difusas. Indica que o papel das organizacións non gobernamentais, sendo relativo, é necesario para que ninguén quede á marxe; a pesar da imposibilidade, ou extrema lentitude, de resolver os problemas estruturais. Explica como tanto a cara A como a B do ser humano se atopan tamén nestas organizacións, a pesar de buscar a mellora da sociedade, e como se poden enfrontar en certas ocasións ao dilema ético de utilizar o mal para conseguir un ben. Sinala que, se ese mal afecta a unha persoa, non paga a pena; que soe pasar cando as aspiracións persoais, o ego, se poñen por riba do interese común, do ben. A continuación relata unha serie de situacións, vividas ao longo da súa traxectoria profesional, onde o ben e o mal poden ser entendidos dende a relatividade. Expresa a necesidade de comprender os contextos culturais para non xulgar de xeito erróneo feitos dos que se ignoran as súas circunstancias.

Xa pola tarde, e a través de videoconferencia, produciuse a intervención do investigador, escritor e experto criminólogo Manuel Carballal. Co tema “No nome de Satán: o mal como xustificación do crime.”, conta como os peores malvados son os que alcanzan tal punto de adoración por parte dos demais que chegan a matar por eles. Despois de décadas de investigación do satanismo en España, conclúe que a maior parte destas organizacións son inofensivas e que moitos dos crimes atribuídos a elas son crimes rituais, non satánicos, existentes dende as orixes da humanidade e que debido á globalización se están a estender. Que a maioría dos satanistas non adoran a Satán porque non cren na súa existencia, consideran que o mal provén dos primitivos instintos do ser humano. Ao longo da exposición demostra que, ao contrario do que poida parecer, o mal se atopa na maior parte das veces lonxe do evidente. Fala dos psicópatas encubertos, persoas aparentemente afables e bondadosas que viven integrados na sociedade e son capaces dos peores crimes sen chegar a utilizar a violencia física, individuos capaces de matar en vida ou de levar a outros á peor das decisións.

A última mirada sobre o mal destas V Xornadas correu a cargo de Félix Castro; antropólogo, etnomusicólogo, escritor, investigador e avogado. O tema da súa conferencia “Manuel Blanco Romasanta, o mal de múltiples caras.”, centrouse principalmente no proceso xudicial a este home coñecido popularmente como “o lobishome galego”. Félix levou a cabo unhas catro liñas de investigación sobre este criminal nado na provincia de Ourense e falecido, por enfermidade, na cárcere de Ceuta. Despois dunha investigación intensiva, Castro da conta, entre outras, das seguintes conclusións: Romasanta, vendedor ambulante entre Galicia e León, era un psicópata que, a través da astucia, finxindo moi ben características como a amabilidade, profunda fe cristiá e esforzo no traballo, foi gañando a confianza dos veciños, especialmente do xénero feminino. Case todas as vítimas deste asasino eran mulleres ás que seducía para, logo de ofrecerlles un bo posto de traballo na cidade, mercar as súas propiedades e durante a suposta viaxe asasinalas. Asemade, non ve descartable engadir a todo isto a hipótese da venda do unto humano, algo non tan excepcional nesa época.

Despois de cada intervención e ao remate das sesións dedicouse un tempo ás preguntas do público e ó debate. O contrapunto a estas, en xeral, crúas Xornadas chegou a mañá do domingo, cunha agradable visita ao monte comunal de Salcedo. O antropólogo Rafael Quintía guiou aos asistentes polo Parque Etnoarqueolóxico do Outeiro das Mouras, nun entorno cada día máis fermoso.

Agradecementos: A Mauro Lomba pola acollida no espazo Nemonon, á colaboración da Concellería de Patrimonio do Concello de Pontevedra, aos poñentes pola brillantez do seu traballo e ao público asistente polo interese amosado.

Texto: Pilar López Vilas (Sociedade Antropolóxica Galega)
Fotografías:

DÍPTICO DAS XORNADAS


V XORNADAS DE ANTROPOLOXÍA

Tras este obrigado parón pola pandemia, volvemos coas xornadas de antropoloxía en formato presencial. Do 5 ao 7 de novembro no espazo Nemonon, Pontevedra. Unhas xornadas organizadas pola Sociedade Antropolóxica Galega coa colaboración da Concellería de Cultura e Patrimonio do Concello de Pontevedra. Este ano debatiremos e reflexionaremos sobre o mal estudado dende diferentes visións. Quedan convidados.

Horarios:

Sesión venres 5 tarde (18h-20h):

18h Apertura das xornadas

18.15h Conferencia de Padre José Criado(Sacerdote): “O mal dende o Cristianismo”

19.15h Conferencia (online) de José Luis Cardero (Antropólogo): “O Numinoso, o Sagrado e o Relixioso. Unha mirada cara ás Divindades ancestrais do Terror”.

20h Mesa redonda con poñentes

Sesión sábado 6 mañá (11-13h):

11h Conferencia pendente confirmar

12h Conferencia de Rocío Ovalle (Profesora da USC, coordinadora da delegación de Cruz Vermella en Santiago): “Proyecciones que transforman. El bien institucional, el bien colectivo y el bien individual, entre el idealismo y la coherencia”

13h Mesa redonda coas poñentes

Sesión sábado 6 tarde (18h-20h):

18h Conferencia de Manuel Carballal (Escritor, investigador e criminólogo): “No nome de Satán: o mal como xustificación do crime”

19h Félix Castro (antropólogo e avogado)

20h Mesa redonda con poñentes

20.30h Clausura das xornadas

Domingo: actividade

10.30h Roteiro polo Parque Etnoarqueolóxico do Outeiro das Mouras. Guiado polo antropólogo Rafael Quintía. Punto de encontro Centro social de Salcedo a Casa Verde.


Nova andaina para SAGA. Revista dixital de investigación”

Tras varios anos de parón neste proxecto, coincidindo coa celebración dos dez anos de actividade da SAGA, relanzamos a nosa revista dixital “SAGA. Revista dixital de investigación”. Unha publicación de visionado e descarga libre e gratuíta a disposición de todos aqueles que lles interesa a antropoloxía e a historia. Coidamos que este número cargado de interesantes contidos que inaugura este novo formato da revista sexa do voso agrado. Queremos agradecer publicamente a todos os investigadores e investigadoras, tanto galegos como de fóra, que tiveron a ben achegar xenerosmente os seus traballos a esta publicación para pór o seu grao de area na socialización do coñecemento.

LINK DE DESCARGA DA REVISTA:

VISIONADO ON LINE:


“O carácter simbólico e ritual do porco no Entroido”. Por Anxo Rosales e Ana Durán

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“A Muiñeira cruzada do Entroido de Samede”. Por Uxío Leira

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“O espectro dun entroido adormecido (O Courel)”. Por Fernando Yáñez e Emi Cagiao

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“Damas e Ghaláns no entruido de Nergha”. Entrevista a Guillerme Ignacio

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“O Mércores de Cinza: O Enterro do Entroido”. Por Emi Cagiao

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“O Entrudio nas montañas de Manzaneda. Mázcaras xiróvagas, danzas rotacionais e fraternidade ritual”. Por Rafael Quintía

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“As vacas e os touros no entroido. Un percorrido visual polas representacións animais do entroido”. Por Roberto de la Torre

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“As Tropas de Máscaras e Antroidos nas fronteiras do Mundo”. Por José Luis Cardero

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“O jogo do entrudo no Brasil colonial: semellanzas co entroido ourensán”. Por Carlos Ares

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“O Entroido. Reminiscencia dun ancestral ritual de inverno”. Por Lidia Mariño

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”. Edición on-line

Neste ano 2021 no que a pandemia da Covid 19 e as súas medidas sanitarias fan imposible a celebración do Entroido tal e como é concebido, e no que os actos culturais e públicos vense reducidos para garantir a seguridade da poboación, vímonos obrigados a cancelar as nosas xornadas anuais e presenciais sobre o Entroido de Galiza.

Pero dende a Sociedade Antropolóxica Galega non quixemos deixar pasar esta celebración que clausura as festas do inverno sen achegar a nosa humilde contribución para facer estes tempos duros e difíciles algo máis levadeiros. Xa que non é posible dármonos cita presencialmente, como viña sendo habitual, para falar, debatir e aprender ao redor do noso Entroido, decidimos compensalo cun extenso ciclo online de conferencias. Velaí as “IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza” edición online. Un interesante ciclo de 10 días de conferencias a cargo de membros e colaboradores da SAGA, que comezará o Venres de Entroido e rematará o Domingo de Piñata. Cada día, ás 20h colgarase no noso blogue e no noso Facebook unha conferencia para que todo aquel que o desexe poida acceder libremente a ela. Agardamos que sexa do voso gusto e que Viva o Entroido!!


VIII XORNADAS SOBRE O ENTROIDO DE GALIZA

Xa están aquí as VIII Xornadas sobre o Entroido de Galiza que cada ano organiza a SAGA coa colaboración do Concello de Pontevedra. A cita: o 28 e 29 de febreiro no Centro Nemonon, en Pontevedra.

cartaz entrudo 8

programa entrudo 8

programa entrudo avesso 8

 


Presentación de “Fol e Veleno nº8”

Este venres 8 de novembro ás 20h presentamos “Fol de veleno. Anuario de Antropoloxía e Historia de Galiza” nº8. A cita será no Local da Federación de Veciños Castelao, na rúa Gagos de Mendoza s/n, baixo a Praza da Liberdade de Pontevedra. Quedan todos e todas convidados.

 

presentacion fol de veleno 8


IV XORNADAS DE ANTROPOLOXÍA DA SAGA.”Viaxe e Antropoloxía: Migración, turismo, expedición e introspección”

Xa están aquí as IV Xornadas de Antropoloxía da Sociedade Antropolóxica Galega. Este ano dedicadas a achegar unha ollada antropolóxica ao mundo da viaxe en todas as súas dimensións, dende a migración ata a viaxe de investigación e a expedición, pasando polo turismo, as viaxes interiores ou a noción romántica da aventura.

A cita é do 22 ao 24 de novembro en Pontevedra. As charlas será no espazo cultural Nemonon, ao cal agradecemos a súa colaboración. Unhas xornadas que, un ano máis, contan coa colaboración e apoio do Concello de Pontevedra, Concellería de Patrimonio.

Este ano contaremos coa presenza das antropólogas Luzía Oca, Cristina Valdés e Carmen Arnau Muro, así como co antropólogo José Luis Cardero, o historiador Santiago del Valle e o explorador Diego Cortijo. Unhas xornadas, sen lugar a dúbidas, que serán fascinantes e agardamos sexan moi enriquecedoras para todos os asistentes..

Toda a información sobre o programa, actividades e horarios no dípticos adxuntos.

cartaz antropologia IV

programa antropologia 4 reverso

programa antropologia 4

 

 

 


I XORNADAS CASTO SAMPEDRO

A Sociedade Antropolóxica Galega (SAGA) xunto co Concello de Redondela e o Concello de Pontevedra organizan as “I XORNADAS CASTO SAMPEDRO”.  Este evento conta coa colaboración do Servizo de Normalización Lingüística do Concello de Redondela e a Deputación Provincial de Pontevedra. As xornadas Terán lugar este 3 e 4 de maio en Redondela e en Pontevedra.

PROGRAMA:

Venres 3 :

Lugar: Casa da Cultura. Redondela
-17.30h. Apertura das xornadas
-18.00h. Conferencia do musicólogo Xavier Groba: “Ao ronsel de Casto Sampedro: estado actual da etnomusicoloxía galega”
-18.45h. Conferencia da antropóloga Beatriz Busto: “Galicia conxelada: A necesidade da reflexión antropolóxica na actualidade”.
-19.30h. Descanso – Pausa café
-19.45h. Conferencia do arqueólogo Rafael Rodríguez: “Entre sachadores e burócratas. Unha ollada á arqueoloxía galega actual”
-20.30h. Mesa redonda e coloquio final
Presentación e coordinación: Rafael Quintía (Antropólogo) e Xulia Feixoo (Etnomusicóloga)

Sábado 4:

Lugar: Pontevedra
10.30h-12.30h. Itinerario didáctico “tras as pegadas de Casto Sampedro em Pontevedra” (Actividade didáctica)
Punto de saída: Ruinas de San Domingos
Guía: Telmo Crespo (Historiador da Arte)
Actuación do grupo de música tradicional “Os Trubincos do Batán”

cartaz_Xornadas_Casto_samp

02_flyer_Sampedro_Xornadas


VII XORNADAS SOBRE O ENTROIDO DE GALIZA

Xa están aquí as “VII Xornadas sobre o Entroido de Galiza” organizadas pola Sociedade Antropolóxica Galega coa colaboración da Concellería de Festas do Concello de Pontevedra.

cartaz entrudo 7

programa entrudo 7

programa entrudo avesso 7

 

 


CONFERENCIA DE ANTONIO REIGOSA NAS “III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA”

Vídeo coa conferencia “Os seres míticos na Mitoloxía galega”, a cargo  do mitólogo Antonio Reigosa. Conferencia enmarcada nas “III Xornadas sobre Antropoloxía” celebradas pola Sociedade Antropolóxica galega en Pontevedra durante o mes de novembro de 2018.


CONFERENCIA DE MARCIAL TENREIRO NAS “III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA)

Vídeo coa conferencia “(PALEO)ETNOGRAFÍA JURÍDICA: OLHADAS NA FRONTEIRA ENTRE O RITO E O MITO”, a cargo  do historiador Marcial Tenreiro. Conferencia enmarcada nas “III Xornadas sobre Antropoloxía” celebradas pola Sociedade Antropolóxica galega en Pontevedra durante o mes de novembro de 2018.


CRÓNICA DAS III XORNADAS SOBRE ANTROPOLOXÍA

III Xornadas sobre Antropoloxía

A Mitoloxía galega”

Do 16 ao 18 de novembro celebráronse en Pontevedra, cun grande éxito de público, as III Xornadas sobre Antropoloxía organizadas pola Sociedade Antropolóxica Galega. Este ano, os temas tratados nas conferencias xiraban ao redor da Mitoloxía galega. O marco das xornadas foi, coma nos anos anteriores, a Casa da Luz, grazas á colaboración do Concello de Pontevedra. Tanto a apertura do ciclo como as distintas presentacións dos conferenciantes estiveron a cargo do antropólogo e presidente da SAGA, Rafael Quintía Pereira.

 

A sesión inaugural do día 16 contou coa presenza da arqueóloga e antropóloga Ana Filgueiras Rei. Na súa conferencia, “Cartografía mítica: estrutura, sentido e poética do territorio da mourindade”, expuxo a importancia de dar ao legado mitolóxico a dignidade e protagonismo que merece. Así mesmo, explicou como a toponimia é unha grande aliada para descubrir ese mosaico, fragmentado debido á perda da transmisión oral da cultura e á deturpación histórica. Este coñecemento ancestral sinala, a través da toponimia, lugares importantes para a memoria colectiva; e a arqueoloxía confirma, en moitas ocasións, como eses lugares foron considerados sagrados dende a prehistoria. Son a alma do territorio, sen esa memoria acumulada o territorio queda sen discurso. Por todo isto di que é preciso documentalo, entendelo e seguir producindo cultura nova sen abandonalo.

 

A continuación interveu o mestre, etnógrafo e historiador Clodio González Pérez coa disertación: “Un mito universal: serpes e dragóns. A tradición da Coca”. Clodio Gónzalez levou aos asistentes a unha viaxe por Europa e América a través do mito deses monstros que, nas mais antigas tradicións, eran vencidos polos deuses e, co paso do tempo e a transformación das crenzas, morrían a mans dos santos e santas cristiás. Máis tarde serían os nobres os protagonistas destas lendas, feito que deixou na heráldica unha pegada material aínda visible. En moitos relatos son nenas pequenas as que, con auga bendita, vencen ao monstro. A Coca, Cuca no Mediterráneo, Tarasca para o castelán; estendeuse por toda a cristiandade asociada a celebración do Corpo de Deus ou Corpus Christi. Tamén pasou a América e aínda se conserva en Cuba relegada ao Carnaval. Debido ao feito de que fose obrigatoria a participación dos gremios no Corpus e á importancia secular do de Mareantes en Pontevedra, nesta cidade eran os mariñeiros os que vencían á Coca na representación previa á procesión.

 

O sábado 17 abriu a xornada a investigadora Ana Ruiz Blanch coa exposición do tema: ”A Raíña Lupa: tan lejos, tan cerca. Mito, historia y memoria”. Falou da relación de Lupa coa fundación do camiño de Santiago e co mito fundacional da devandita cidade. Do mesmo xeito atopa unha analoxía coa fundación de Roma e mesmo de Portugal. Explica a correlación entre Lupa e a raíña Urraca e que as numerosas lendas sobre ela están sempre asociadas a un lugar concreto, non só en Galicia, subliña a mestura con outros mitos como as Mouras. Non se sabe moi ben se era unha deusa, unha Moura ou unha raíña realmente existente. O feito de facer de Lupa unha personaxe maliciosa podería considerarse un aviso ás mulleres que se atreveran a desafiar á autoridade eclesiástica. É un relato metafórico no que tamén se atopa unha relación entre a palabra loba e a prostitución en Roma. A pesar da connotación negativa, que por parte da Igrexa se lle deu no relato do traslado dos restos do apóstolo, Lupa sempre contou co aprecio do pobo.

 

Despois dunha pequena pausa para tomar un café e un pouco de bica, comezou a charla do profesor e escritor Marcial Tenreiro: “(Paleo)Etnografía Jurídica: Olhadas na Fronteira entre o Rito e o Mito”. Marcial expuxo exemplos documentais da importancia ancestral do marco e dos sacrificios rituais para a súa protección como, por exemplo, un documento do século XVI onde se describe o sacrificio dun semental, un texto único en Europa. Fala de sacrificios de carneiros para logo enterrar a súa cabeza a modo de delimitación, poñendo sobre ela o marco, e que destas prácticas quedan innumerables pegadas na toponimia. Existe constancia de ritos similares noutros países como en Islandia. En Francia atopamos ritos asociados á construción, tanto en vivendas coma en igrexas, nos que se empregaban vacas ou bois. En Asturias existía a crenza de que era necesario matar un animal para evitar unha morte ao estrear unha casa. Nalgúns lugares colocábanse cornos de carneiro en lugares estratéxicos das casas ou do territorio. O seguimento dunha res bovina á hora de fundar un asentamento era tamén un rito común. As pelexas de touros servían para delimitar unha fronteira, e coma presaxio dunha vitoria ou derrota. A súa importancia víase reflectida na construción das cortes para o gando (Portugal). Sinala na súa intervención o achado de bronces votivos nos que se representa a cabeza dun touro para un uso simbólico ou ritual o que nos levaría a orixe destas prácticas na Prehistoria.

 

Xa pola tarde, o investigador, escritor e cronista oficial de Mondoñedo Antonio Reigosa falou de: “Os seres míticos na Mitoloxía galega”, un tema inabarcable pola grande riqueza da nosa mitoloxía. Na súa opinión, ata hai ben pouco non había moito interese por estudala, aínda que o seu coñecemento podería dicirnos de onde vimos, quen somos e onde imos. Segundo el a mitoloxía popular é un produto da Historia e está condicionada pola época, polo poder civil ou eclesiástico e polas carencias. É o que queda dunha relixión das clases populares na que tiña moita importancia a astroloxía e tamén a xeografía, as portas ao outro mundo, o vínculo do mundo dos vivos co dos mortos, a importancia do simbolismo a súa interpretación. Conta como estas crenzas chegaron a ser vistas coma supersticións, incluso na sabedoría popular. Di que a mitoloxía mal interpretada pode ter consecuencias nefastas, isto é debido a influenza do rumor e a que o poder aproveita algúns destes elementos. A Mitoloxía reflicte unha idade de ouro, un tempo no que non hai carencias.

 

A última estivo a cargo do historiador Antonio Balboa Salgado: “As cidades asolagadas. As augas e o Alén en Galicia”. Na súa exposición falou da visión histórica que xustifica estas lendas como restos de cidades que quedaron abandonadas, a da igrexa que da as explica dun xeito moralizador e de como estas visións describen o que hai pero non explican o porqué. Tomando, en certa medida, como referencia a Irlanda que conta con múltiples lendas de cidades asolagadas, interpreta a similitude do resto de casos na Europa atlántica e, concretamente, na costa coruñesa onde se concentran en Galicia. Conta que Aristóteles fala de que os celtas están tan tolos que se mergullen no mar para loitar con el, o que considera unha mostra de irracionalidade. Algunhas investigacións sinalan estas lendas coma unha mostra do desexo de comunicarse co mar, o punto de partida a outro mundo, da auga coma fonte de rexeneración ou resurrección. A concepción da auga como lugar de paso obrigado e privilexiado ao máis alá no mundo indo europeo e celta.

 

Durante a celebración das xornadas rendeuse homenaxe a Ángel Gilberto Martínez, membro da SAGA recentemente falecido, coa presentación do vídeo: “As lendas da Pena Molexa” narradas por Ángel Gilberto Martínez”.

 

Despois de cada conferencia houbo un tempo para preguntar e debatir no que participaron algúns dos asistentes. A brillante e clara exposición dos poñentes, a súa teima pola divulgación e posta en valor do noso patrimonio inmaterial e o grande interese amosado polo numeroso público fixeron destas III Xornadas unha cita digna de ser lembrada.

 

 

O colofón a estes dous días de Mitoloxía galega foi o espectáculo que, baixo o título: “O eco das pedras”, representou Raquel Queizás no Centro Social de Cerponzóns o domingo 18. Unha escolma de contos tradicionais marabillosamente interpretados e para o que a Asociación de Veciños O Chedeiro de Cerponzóns cedeu o seu local.

 

Texto de Pilar López Vilas

Fotografías: Ana Durán Penabad e Miguel Ângelo Bieites