"O blog da SAGA"

Arquivo do autor

Nova andaina para SAGA. Revista dixital de investigación”

Tras varios anos de parón neste proxecto, coincidindo coa celebración dos dez anos de actividade da SAGA, relanzamos a nosa revista dixital “SAGA. Revista dixital de investigación”. Unha publicación de visionado e descarga libre e gratuíta a disposición de todos aqueles que lles interesa a antropoloxía e a historia. Coidamos que este número cargado de interesantes contidos que inaugura este novo formato da revista sexa do voso agrado. Queremos agradecer publicamente a todos os investigadores e investigadoras, tanto galegos como de fóra, que tiveron a ben achegar xenerosmente os seus traballos a esta publicación para pór o seu grao de area na socialización do coñecemento.

LINK DE DESCARGA DA REVISTA:

VISIONADO ON LINE:


“O carácter simbólico e ritual do porco no Entroido”. Por Anxo Rosales e Ana Durán

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“A Muiñeira cruzada do Entroido de Samede”. Por Uxío Leira

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“O espectro dun entroido adormecido (O Courel)”. Por Fernando Yáñez e Emi Cagiao

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“Damas e Ghaláns no entruido de Nergha”. Entrevista a Guillerme Ignacio

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“O Mércores de Cinza: O Enterro do Entroido”. Por Emi Cagiao

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“O Entrudio nas montañas de Manzaneda. Mázcaras xiróvagas, danzas rotacionais e fraternidade ritual”. Por Rafael Quintía

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“As vacas e os touros no entroido. Un percorrido visual polas representacións animais do entroido”. Por Roberto de la Torre

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“As Tropas de Máscaras e Antroidos nas fronteiras do Mundo”. Por José Luis Cardero

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“O jogo do entrudo no Brasil colonial: semellanzas co entroido ourensán”. Por Carlos Ares

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“O Entroido. Reminiscencia dun ancestral ritual de inverno”. Por Lidia Mariño

Conferencia das IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”, edición on-line.


“IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza”. Edición on-line

Neste ano 2021 no que a pandemia da Covid 19 e as súas medidas sanitarias fan imposible a celebración do Entroido tal e como é concebido, e no que os actos culturais e públicos vense reducidos para garantir a seguridade da poboación, vímonos obrigados a cancelar as nosas xornadas anuais e presenciais sobre o Entroido de Galiza.

Pero dende a Sociedade Antropolóxica Galega non quixemos deixar pasar esta celebración que clausura as festas do inverno sen achegar a nosa humilde contribución para facer estes tempos duros e difíciles algo máis levadeiros. Xa que non é posible dármonos cita presencialmente, como viña sendo habitual, para falar, debatir e aprender ao redor do noso Entroido, decidimos compensalo cun extenso ciclo online de conferencias. Velaí as “IX Xornadas sobre o Entroido de Galiza” edición online. Un interesante ciclo de 10 días de conferencias a cargo de membros e colaboradores da SAGA, que comezará o Venres de Entroido e rematará o Domingo de Piñata. Cada día, ás 20h colgarase no noso blogue e no noso Facebook unha conferencia para que todo aquel que o desexe poida acceder libremente a ela. Agardamos que sexa do voso gusto e que Viva o Entroido!!


Xa está na rúa “Fol de Veleno. Anuario de Antropoloxía e Historia de Galiza” nº9-2020

Malia o ano tan difícil que vimos de pasar e a repercusión que a pandemia da Covid-19 está a ter para o mundo da cultura, a SAGA acude á súa cita anual coa divulgación antropolóxica publicando o seu anuario “Fol de veleno”. Ademais, neste ano tan especial quixémolo facer cuna novidade: a de recuperar o deseño orixinal das portadas da nosa publicación. Velaí o Fol de veleno 2020. Un anuario, coma sempre, cargado de interesantes contidos que esperemos cumpra as espectativas dos/as nosos/as lectores e que a sú lectura axude non só a formarse senón a evadirse e a mitigar, cando menos un pouco, a tristeza e ansiedade que producen estes tempos estraños e difíciles que nos tocou vivir.


NACE “CANXAR. REVISTA DE FOTOGRAFÍA ETNOGRÁFICA”. A nova publicación da SAGA

Durante Os meses de confinamento dende a SAGA estivemos aproveitando estes tempos raros e difíciles para madurar novas ideas e facelas realidade, sempre con ese afán de traballar a prol da divulgación e do fomento da Antropoloxía en todas as súas formas posibles. Nace así  “Canxar. Revista de fotografía etnográfica”. Unha publicación da Sociedade Antropolóxica Galega fundada co fin de promocionar, valorizar e divulgar a fotografía etnográfica e o traballo dos seus autores e autoras, así como visibilizar o campo da antropoloxía visual, en xeral. A revista ten unha vocación internacional, por iso se edita en formato dixital e en tres idiomas (galego, español e inglés), buscando chegar ao maior número de público interesado posible. Ademais, seguindo a nosa filosofía de intentar achegar o coñecemento á sociedade “Canxar”  é de visionado libre na web http://antropoloxiagalega.org e na plataforma ISSUU. Tentamos con este proxecto chegar a canta máis xente posible, achegar a nosa cultura galega a outros recunchos do mundo e, asemade, achegármonos a outras culturas e a outras formas de ollar e de estar no mundo.

Queremos dar as grazas publicamente a todas as autoras e a todos os autores que colaboraron neste proxecto cos seus traballos. Tamén ao Museo Etnolóxico de Ribadavía e ao Museo Etnográfico Casa do Patrón polas súas desinteresadas achegas e, como non, ao doutor en Historia da Arte Carlos Arturo Fernández Uribe polo seu magnífico artigo.

Se está interesado en publicar os seus traballos na revista pode pórse en contacto connosco no email: infosaga@antropoloxiagalega.org

 

DATOS EDITORIAIS:

DIRECCIÓN: Rafael Quintía Pereira

DESEÑO ARTÍSTICO: Ana Durán Penabad

EDICIÓN: Dixital

IDIOMAS: galego, español e inglés

COLOR

PERIODICIDADE: Semestral

ENTIDADE EDITORA: Sociedade Antroplóxica Galega (SAGA)

LUGAR DE EDICIÓN: Galicia (edición dixital)

ISSN: en xestión

DEPÓSITO LEGAL: OU 139-2020

 

DESCARGA LIBRE:

CANXAR. Revista de fotografía etnografica Nº1 2020

 

VISIONADO EN LIÑA:


AS PUBLICACIÓNS DA SAGA ONLINE

 

Na SAGA levamos anos socializando gran parte dos nosos traballos. Dende documentais, pezas audiovisuais ou fotografía etnográfica ata o noso anuario Fol de Veleno, libros, artigos e outras publicacións editadas pola nosa entidade. Un traballo a prol da nosa cultura sempre motivado polo ánimo de divulgar o coñecemento antropolóxico, no seus senso máis amplo, e de achegarche á cidadanía o maior número de materiais, actividades e cotidos culturais que nós consideramos de interese e importancia para o coñecemento, conservación e valorización do acervo cultural galego e da diversidade cultural do Mundo, en xeral.  A continuación deixamos nun só post todas as ligazóns para o visionado en liña de moitas destas publicacións:

 

ACTAS DAS XORNADAS SOBRE O ENTROIDO DE GALIZA

 

 

FOL DE VELENO. Anuario de Antropoloxía de Historia de Galiza

 

 

 

 

 

 

 

CADERNO DE CAMPO. Boletín informativo da Sociedade Antropolóxica Galega

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


XA ESTÁ AQUÍ “CADERNO DE CAMPO” Nº12, MAIO 2020

Acabamos de publicar o novo número de “CADERNO DE CAMPO. Boletín informativo da Sociedade Antropolóxica Galega”.  Un número de 140 páxinas cargado de artigos, novas, crónicas das nosas actividades e moitos máis contidos.

VISIONADO ON LINE:

 

 

 

 


“ACTAS II XORNADAS SOBRE O ENTROIDO DE GALIZA”. Dispoñibles online

Libro coas actas das II Xornadas sobre o Entroido de Galiza, celebradas pola Sociedade Antropolóxica Galega no ano 2014. Contén os textos de todas as conferencias así como outros contidos e artigos extra.

VISIONADO ONLINE:

 

LINK DE DESCARGA:

Actas II Xormadas sobre o Entroido de Galiza. Ano 2014


“ACTAS I XORNADAS SOBRE O ENTROIDO DE GALIZA”. Dispoñibles online

Libro coas actas das I Xornadas sobre o Entroido de Galiza, celebradas pola Sociedade Antropolóxica Galega no ano 2013. Contén os textos de todas as conferencias así como outros contidos e artigos extra.

VISIONADO ONLINE:

 

ENLACE DE DESCARGA:

Actas I Xornadas sobre o Entroido de Galiza. Ano 2013

 


DISPOÑIBLE ONLINE “FOL DE VELENO. Anuario de Antropoloxía e Historia de Galiza nº6. Ano 2016”

Deixamos para  consulta en liña o noso anuario Fol de Velno,nº7, 2017.

VISIONADO ONLINE:

 

LINK DE DESCARGA:

FOL DE VELENO Nº6. Ano 2016

 


DISPOÑIBLE ONLINE “FOL DE VELENO. Anuario de Antropoloxía e Historia de Galiza nº7. Ano 2017”

Deixamos para  consulta en liña o noso anuario Fol de Velno,nº7, 2017.

VISIONADO ONLINE:

 


VIII Xornadas sobre o Entroido de Galiza

Conferencias das VIII Xornadas sobre o Entroido da Galiza, que se levaron a cabo os días 28 e 29 de febreiro de 2020. Este ano contou con Julio I. González, Lidia Mariño e Chema Cibeiro (Rexionalista do Teo) como conferenciantes. Os veciños da Asociación de Felos e Madamas de Esgos tamén fixeron unha intervención sobre o Entroido tradicional deste concello.

Ademais, neste marco presentamos dous libros relacionados coa temática: Emi Cagiao o libro Historia e recuperación do Entroido de Samede, e Carlos X. Ares Festividades de inverno na provincia de Ourense, obra que o fixo gañador do Premio Vicente Risco de Ciencias Sociais 2020.

Conferencia de Emi Cagiao. Presentación do libro Historia e recuperación do Entroido de Samede.

 

 

Conferencia da Asociación de Felos e Madamas de Esgos (Ourense), O Entroido de Esgos.

 

 

Conferencia de Julio I. González, O Mundo do revés. O teatro de Entroido en Galicia.

 

 

Conferencia de Carlos X. Ares. Presentación do libro Festividades de inverno na provincia de Ourense. Actuación do grupo musical Escaravellos.

 

 

Conferencia de Lidia Mariño, A figura da Vella no Entroido.

 

 

Conferencia de Chema Cibeiro (A Rexionalista do Teo), A Danza de Entroido na Ulla.

 


Vídeo

I Xornadas Casto Sampedro

Conferencias das I Xornadas Casto Sampedro, que se levaron a cabo en Redondela o 3 de maio  de 2019, sobre antropoloxía, etnomusicoloxía e arqueoloxía. Este ano os conferenciantes foron Xabier Groba, Beatriz Busto e Rafael Rodríguez. 

 

Apertura das Xornadas

Conferencia de Xabier Groba. Ao ronsel de Casto Sampedro: estado actual da etnomusicoloxía galega.

Conferencia de Beatriz Busto. Galicia conxelada: A necesidade da reflexión antropolóxica na actualidade.

Conferencia de Rafael Rodríguez. Entre sachadores e burócratas. Unha ollada á arqueoloxía galega actual.


IV XORNADAS DE ANTROPOLOXÍA. Viaxe e Antropoloxía: migración, turismo, expedición e introspección.

Conferencias das IV Xornadas de Antropoloxía, que se levaron a cabo en Pontevedra os 22, 23 e 24 de novembro de 2019. O tema central deste ano foi Viaxe e Antropoloxía: migración, turismo, expedición e introspección e os conferenciantes foron Cristina Valdés, Carmen Arnau Muro, José Luis Cardero, Luzia Oca, Santiago del Valle e Diego Cortijo.

 

Conferencia de Cristina Valdés, Viaxes e turismo: unha visión antropolóxica.

 

Conferencia de Carmen Arnau . 22 años de expediciones antropológicas a Siberia.

 

Conferencia de José Luis Cardero. A viaxe cara ás fronteiras e términos do Alén

 

Conferencia de Luzia Oca – Viaxes que parten o corazón: migrantes entre dous mundos.

 

Conferencia de Santiago del Valle – Galegos en Vilcabamba

 

Conferencia de Diego Cortijo – Explorando selvas y desiertos hacia Ítaca

 


Crónica: VIII Xornadas sobre o Entroido da Galiza.

Un ano máis, leváronse a cabo as Xornadas do Entroido da Galiza, que xa acadan a oitava edición. Xa é tradición que teñan lugar unha semana despois dos días máis importantes do Entroido, e este 2020 (ano bisesto) celebráronse, cunha grande afluencia de público, os días 28 e 29 de febreiro, no espazo Nemonon de Pontevedra.

As actividades foron variadas: conferencias, presentación de libros, actuación musical, exposición fotográfica de Roberto de la Torre e mesas de debate.  Comezaron, puntualmente, o venres 28 coa inauguración a cargo de Anxo Rosales, membro da Sociedade Antropolóxica Galega (SAGA).

jornadas entrudo VIII saga 2020

Julio I. González, Anxo Rosales e Emi Cagiao.

A presentación do libro Historia e recuperación do Entroido de Samede (publicado pola editorial Ab Origine), que vén de publicar Emi Cagiao, foi o primeiro acto das Xornadas.

2Este Entroido, que se leva a cabo no concello coruñés de Paderne (A Coruña), vivíu un renacemento a partir dunha pescuda que os nenos e nenas do lugar fixeron no colexio. A nai dun destes nenos, Emi Cagiao, seguíu co fío da investigación máis alá dun simple traballo escolar. Os vellos e vellas do lugar convertíronse nos informantes do seu traballo, que tivo como froitos a recuperación da festividade por parte da xente máis nova, primeiro, e a publicación do seu libro, posteriormente.

Esta obra conta cun abondoso e invaluable material gráfico, aportado pola propia veciñanza. Aparte de recuperación de traxes e personaxes, tamén saíu do esquecemento unha danza, a Muiñeira Cruzada, que ten como peculiaridades ser bailada o luns de Entroido e como mínimo por 10 parellas. Esta danza non se bailaba desde o ano 1961.

A continuación, unha representación da Asociación Felos e Madamas de Esgos (Ourense) deu unha charla sobre o seu particular Entroido. Esta asociación naceu no ano 2009 coa finalidade de pór en valor a tradición do Entroido neste concello, que se leva fundamentalmente polas montañas de Rocas. Dúas madamas (Marina Díaz Rodríguez e Esperanza Rodríguez Crespo) e un felo (Manuel Fariña Blanco) foron as persoas designadas para achegárnolo un pouco máis. Contaron anécdotas sobre os traxes, a tradición e o presente do Entroido en Esgos.

jornadas entrudo VIII saga 2020

Marina Díaz , Manuel Fariña e Esperanza Rodríguez.

Aínda que non ten tanta sona como outros, onde tamén hai personaxes chamadas felos (como Maceda), comentaron con orgullo que o seu Entroido segue a celebrarse e que a veciñanza fai unha importante labor para conservalo, levando ás novas xeracións para implicarse e empaparse das tradicións locais.

Tamén comentaron, entre outras cousas, que o Entroido se conserva moi parecido a como era tradicionalmente, pero que hai algúns cambios nos nosos días, como a contratación de autobuses para chegar a todas as aldeas onde queden habitantes, factor que é moi importante para eles: chegar a todos e todas.

A veciñanza visitada, pola súa parte, responde moi ben a estas visitas e cada parada convértese nun festín de delicias gastronómicas para estas madamas e estes felos que aínda van roubar (teatralmente) nos seus galiñeiros.

A continuación, o historiador Julio I. González deu a conferencia O Mundo ao revés. O teatro de Entroido de Galiza.

jornadas entrudo VIII saga 2020

Julio I. González e Rafael Quintía.

Especializado en investigacións sobre manifestacións artísticas, teatro e espectáculos, aportou unha visión histórica sobre a influencia do teatro nas manifestacións do Entroido galego, a través de fontes diversas, como documentos antigos e referencias pictóricas e artísticas na Galiza e en Europa.

Na Xornada do sábado, Carlos X. Ares presentou a súa obra, Festividades de inverno na provincia de Ourense. Máscaras, personaxes e rituais. (da editorial Dr. Alveiros), Premio Vicente Risco de Ciencias Sociais 2020.

jornadas entrudo VIII saga 2020

Carlos X. Ares e Rafael Quintía.

6Esta obra é un inventario moi extenso e conciso das festividades que se levan a cabo en Ourense, a provincia que máis tradición aporta ao noso Entroido.

Nesta obra resúmese un traballo etnográfico intensivo de tres anos, tras a visita a 151 localidades ourensás (pertencentes a 56 concellos), cun grande traballo de campo que inclúe incontables entrevistas de informantes de entre 20 e 95 anos e visitas a todas as mascaradas e rituais dos que fala no libro.

Unha obra imprescindible se se quere profundizar no asunto tan serio que supón o Entroido na provincia de Ourense en particular, na que ocupa gran parte da vida social durante a invernía, tanto nos núcleos urbanos coma no rural.

Con el veu o grupo Escaravellos, que nos obsequiou unha alegre actuación musical.

jornadas entrudo VIII saga 2020

Grupo Escaravellos.

A continuación, Lidia Mariño deu unha conferencia titulada A figura da Vella no Entroido.

jornadas entrudo VIII saga 2020

Lidia Mariño e o fuso da Vella fiandeira.

Partindo da Vella mitolóxica e as súas características principais aportadas pola etnoloxía, procedeu a facer unha comparación de certas figuras presentes en diversos Entroidos galegos con outros europeos, defendendo a teoría que tras algunhas personaxes están antigos mitemas sobre a morte e o renacemento da vida, nun contexto cíclico e agrario que foi a base do sustento da Humanidade desde o Neolítico.

Por último, Chema Cebeiro, da Rexionalista de Teo (A Coruña), presentou o seu traballo sobre as danzas do Entroido do Ulla. Estas danzas, redescubertas de forma inesperada a través dun informante que fora bailador principal nelas, amplían o vistoso Entroido do Ulla, famoso sobre todo polos seus Xenerais. Na conferencia explícase como foi o procedemento da recuperación (que levou preto de cinco anos), grazas á vontade que ten a veciñanza de que a danza sexa incorporada de novo no seu Entroido (entenden de forma moi loable que a danza non pode ser fosilizada nin servir de demostración nos festivais, senón que debe ser incorporada como elemento vivo no Entroido do Ulla).

jornadas entrudo VIII saga 2020

Chema Cibeiro e Rafael Quintía.

Rafael Quintía, presidente da SAGA, foi o encargado de clausurar estas xornadas entroidescas, facendo unha reflexión sobre o Entroido nos nosos días: como se pode compaxinar tradición e fenómeno turístico? Expresou que o Entroido, incluído nas guías de turismo como un reclamo máis do noso país, debe ser tratado co respecto que merece, como forma de convivencia social con códigos, oficiantes e unha ritualística propios, facendo referencia ao triste feito de que turistas agrediran, ou intentaran agredir, a participantes dalgunhas mascaradas tradicionais. Como parte da identidade dos pobos e comunidades da Galiza, as persoas que visitan deben informarse mínimamente do que irán a ver, e ter un mínimo de empatía polas que o ofician.

Desde a SAGA, afirmamos contundentemente que o noso Entroido debe ser digno e dignificado. Por iso seguiremos realizando estas Xornadas, estudando e colaborando coas persoas que fan posible que o noso Entroido siga tendo no posible toda a súa esencia, e fomentando o seu respecto.

Ata o ano que vén. E que viva o santo Entroido!

Texto: Ana Durán Penabad/ Fotografías: Miguel Ângelo Vieites.